Kimler için: yeni bir taş kırma tesisi kuran ya da mevcut devresine kırıcı ekleyen taş ocağı ve maden işletmecileri, tesis tasarımcıları ve yükleniciler.
Konkasör Nedir, Tesiste Nereye Oturur
Konkasör; patlatılmış kayayı, çakılı, cevheri veya yıkım malzemesini daha küçük ve kullanılabilir boyutlara indiren makinedir; agrega, madencilik ve geri dönüşüm tesislerinde kırma devresinin ana makinesidir. Türkçede taş kırma makinası da denir; sahada çeneli konkasör, konik konkasör, darbeli konkasör ve dik milli konkasör olarak anılan makineler bu sayfadaki dört tipin ta kendisidir. Hiçbiri işi tek başına yapmaz: bir tesis kayayı kademeler halinde küçültür ve kademeler arasında eleme yapar, böylece her kırıcı yalnızca küçültmesi gereken malzemeyi işler.
- Primer kırma: aynadan gelen en iri beslemeyi alır ve bir sonraki kademenin işleyebileceği boyuta indirir. Bu kademenin makineleri çeneli konkasör ile primer darbeli konkasördür.
- Sekonder kırma: primer ürünü satılabilir boyutlara yaklaştırır. Burada konik ve darbeli konkasörler yaygındır.
- Tersiyer ve dördüncü kademe: nihai boyutları ve şekli üretir; konik kırıcılar, tersiyer darbeli kırıcılar ve mekanik kum için VSI kırıcılar.
Bir kademenin ne kadar küçültebileceğini kırma oranı sınırlar. Çeneli kırıcıda bu oran yaklaşık 4:1 ila 6:1, konik kırıcıda 6:1 ila 8:1, yatay milli darbeli kırıcıda 6:1 ila 10:1, VSI'da ise 2:1 ila 5:1'dir. 700 mm'lik bir beslemeden 0–5 mm kuma tek makineyle inilememesinin ve tesislerin çoğunun iki ya da üç konkasör çeşidini birlikte kullanmasının nedeni bu basit aritmetiktir.
Dört Konkasör Çeşidi
Dört konkasör çeşidi iki kırma prensibine ayrılır: çeneli ve konik kırıcılar kayayı iki yüzey arasında sıkıştırır, yatay ve dik milli darbeli kırıcılar ise ona vurur. Prensip, makinenin hangi taşta ekonomik olduğunu ve ürünün ne şekilde çıktığını belirler.
Çeneli konkasör (CK serisi)
Çeneli kırıcı kayayı sabit ve hareketli iki plaka arasında sıkıştırarak kırar. Eksantrik mil pitmanı salındırır, kama biçimli oda kapanır ve kaya kırılana kadar sıkıştırılır; makinedeki geri kalan her şey bu hareketi yük altında sürdürmek için oradadır. Aşınma iki plaka üzerine dağıldığı için granit, bazalt ve sert cevher gibi aşındırıcı malzemede ton başına aşınma maliyeti en düşük olan konkasör tipidir.
CK serisi dokuz primer ve üç sekonder modelden oluşur. Primer modellerin giriş ağız ölçüleri 600 × 380 mm ile 1.600 × 1.200 mm arasında değişir ve 1.080 mm'ye kadar parça kabul eder; 40 ile 300 mm arasındaki kapalı taraf ayarı sekonder kademeye ne kadar iş düştüğünü belirler. Kapasite 20 t/s'den 1.000 t/s'e kadar çıkar. Karşılığında ürün, konik veya darbeli kırıcıya göre daha yassıdır ve şekil çoğunlukla alt akışta düzeltilir.
Konik konkasör (GHC serisi)
Konik kırıcı kayayı gyratory hareket yapan bir manto ile sabit bir konkav arasında sıkıştırır. Boşluk, hazne çevresindeki her noktada devir başına bir kez kapanıp açılır; böylece bir parça aşağı inerken bir kez değil birkaç kez sıkıştırılır. Hazne tam dolu beslendiğinde taş yalnızca manganeze değil taşa da çarparak kırılır — ürünü kübik yapan ve astar ömrünü uzatan şey budur.
GHC serisi dört modelden oluşur ve 25–600 t/s kapasiteyi kapsar; kapalı taraf ayarı 6–50 mm, maksimum besleme boyutu modele göre 35–300 mm'dir. İnce (F), orta (M) ve ekstra kaba (EC) konkav profilleri aynı makineyi sekonder ya da tersiyer göreve uyarlar. Hidrolik ayar kapalı tarafı yük altında değiştirir ve yabancı demir geldiğinde tesisi durdurmak yerine boşalarak geçmesine izin verir.
Darbeli konkasör (yatay milli)
Darbeli kırıcı kayayı sıkıştırmaz, ona vurur. Rotor üzerindeki darbe çubukları beslemeye çarpar ve onu darbe plakalarına fırlatır; taş geri dönüş yolunda yeniden kırılır. Tek geçiş 6:1 ila 10:1 kırma oranı verir — sıkıştırmanın iki kademede yaptığı işi bir kademede yapar — ve kırılma taştaki doğal düzlemleri izlediği için ürün doğrudan kübik çıkar.
Sınır aşındırıcılıktır. Darbe çubukları sarf malzemesidir ve yüksek silikalı kayada hızlı aşınır; darbeli konkasörün kireçtaşı, dolomit, alçıtaşı ve yıkım atıklarında — yaklaşık 200 MPa'ya kadar malzemelerde — evinde olmasının, granit veya bazaltta ise primer olarak çeneli konkasörün daha iyi olmasının nedeni budur. GELEN'in yatay milli gamı primerden tersiyere 15 güncel modelden oluşur: rotor çapları 1.000 ile 1.600 mm arasında, kapasite 40–900 t/s aralığında ve primer modellerde besleme 1.300 mm'ye kadardır. Seriler kademeye göre ayrılır — primer PDK, sekonder SDK, tersiyer TDK ve yüksek hızlı tersiyer HTK.
Dik milli darbeli konkasör (VSI)
Dik milli darbeli kırıcı — sahadaki adıyla dik milli konkasör veya VSI konkasör — tesiste yalnızca boyut küçültmekle kalmayıp şekillendiren tek makinedir. Rotor beslemeyi 40 ila 70 m/s hızla dışarı fırlatır ve taş bir çelik yüzeye değil, hazne çevresinde kendi malzemesinden oluşan bir kaya yatağına çarparak kırılır. Taneler doğal düzlemleri boyunca kırıldığı için önce yassı ve uzun parçalar gider; hazneden çıkan malzeme kübike yakındır. Çalışma yüzeyini beslemenin kendisi yenilediği için bu kadar aşındırıcı bir görevde aşınma maliyeti düşük kalır.
Bunun karşılığı besleme boyutudur. VSI, bir çeneli, konik veya darbeli konkasörün önceden küçülttüğü malzemeyi ister: kapalı rotorlu (CR) modellerde 40–50 mm, açık rotorlu VSI900-OR'de 120 mm'ye kadar. Yabancı metale hiç tahammülü yoktur. Dört model 700, 800 ve 900 mm rotor çaplarını ve 50–350 t/s kapasiteyi kapsar; ürün eğrisi tek bir aşınma parçası değiştirilmeden rotor hızı ve kaskad oranıyla ayarlanır.
Konkasör Çeşitleri Karşılaştırması
| Konkasör | Kırma kademesi | Kırma prensibi | Maks. besleme boyutu | Kırma oranı | En uygun malzeme | Ürün şekli |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Çeneli konkasör (CK) | Primer ve sekonder | Sabit ve hareketli çene arasında basınç | 1.080 mm'ye kadar | 4:1 ila 6:1 | Sert ve aşındırıcı kaya, cevher | İyi; bir miktar yassı tane |
| Konik konkasör (GHC) | Sekonder ve tersiyer | Manto ile konkav arasında basınç | 300 mm'ye kadar | 6:1 ila 8:1 | Sert ve aşındırıcı kaya | Kübik |
| Darbeli konkasör (yatay milli) | Primer, sekonder ve tersiyer | Darbe çubukları ve darbe plakalarıyla darbe | 1.300 mm'ye kadar | 6:1 ila 10:1 | Orta sert kaya, kireçtaşı, geri dönüşüm | Çok kübik |
| Dik milli darbeli konkasör (VSI) | Tersiyer ve dördüncü kademe | Yüksek hızlı rotorla kaya üzerine kaya darbesi | 120 mm'ye kadar | 2:1 ila 5:1 | Aşındırıcı, kırılgan ve nemli malzeme | En iyi şekil; mekanik kum |
Kırma oranları ve besleme boyutları GELEN ürün sayfalarındaki değerlerdir; gerçek sonuç malzemeye, gradasyona ve ayara bağlıdır.
GELEN Konkasör Serileri ve Kapasiteleri
| Seri | Kademe | Model | Kapasite | Besleme ve ayar |
|---|---|---|---|---|
| CK çeneli kırıcılar | Primer ve sekonder | 12 model | 20–1.000 t/s | 1.080 mm'ye kadar besleme, 30–300 mm kapalı taraf ayarı |
| GHC konik kırıcılar | Sekonder ve tersiyer | 4 model | 25–600 t/s | 35–300 mm besleme, 6–50 mm kapalı taraf ayarı |
| Yatay milli darbeli kırıcılar (PDK, SDK, TDK, HTK) | Primer, sekonder ve tersiyer | 15 model | 40–900 t/s | Primer modellerde 1.300 mm'ye kadar besleme |
| VSI dik milli darbeli kırıcılar | Tersiyer ve dördüncü kademe | 4 model | 50–350 t/s | Kapalı rotorda 40–50 mm, açık rotorda 120 mm'ye kadar besleme |
Değerler GELEN ürün sayfalarındaki teknik tablolardan alınmıştır ve nominaldir; gerçek kapasite malzemeye, gradasyona, neme ve işletme koşullarına göre değişir.
Konkasör Seçimini Belirleyen Dört Soru
- Malzeme ne kadar sert ve ne kadar aşındırıcı? Seçimi çoğu zaman sertlikten çok aşındırıcılık belirler. Silika oranı yükseldikçe darbe çubukları hızlanan bir aşınmaya girer ve basınçla kırma — önce çeneli, sonra konik — daha ekonomik devre hâline gelir.
- En büyük parça ne kadar? Besleme ağzından başlayın: gelmesini beklediğiniz en büyük taştan en az %20 daha büyük olmalıdır. Tek başına bu sayı, gamın büyük bölümünü eler.
- Hangi ürünü, hangi şekilde satıyorsunuz? Asfalt ve beton şartnameleri kübik taneyi ödüllendirir. Tek başına çeneli kırıcı oraya varmaz; konik kırıcı, darbeli kırıcı veya VSI varır.
- Saatte kaç ton? Kapasiteyi tablonun maksimumundan değil, gerçekten çalışacağınız ayardan okuyun. Daha küçük bir ayar daha ince ama daha düşük kapasiteli bir ürün verir.
Pratik eşik: silika oranı yaklaşık %8'in üzerine çıktığında darbe çubukları baskın işletme gideri olur. Bu değerin altında darbeyle kırma, kırma oranı ve ürün şekli bakımından öne geçer; üzerinde ise devre çeneli ve konik konkasöre döner.
Hangi Malzeme İçin Hangi Konkasör
- Granit, bazalt, gabro ve sert cevher: primer çeneli konkasör, ardından sekonder ve tersiyer konik konkasör
- Kireçtaşı, dolomit ve alçıtaşı: primerden tersiyere darbeli konkasör; tek geçişte kübik ürün
- Donatılı beton, asfalt ve yıkım atığı: primer darbeli konkasör, sekonder kademede darbeli veya hidrolik korumalı konik konkasör
- Nehir çakılı ve dere malzemesi: çeneli veya darbeli primer, ardından konik konkasör
- Mekanik kum ve son şekillendirme: dik milli darbeli konkasör, ardından yıkama
İki makine arasında kaldıysanız çeneli kırıcı mı darbeli kırıcı mı, çeneli kırıcı mı konik kırıcı mı ve HSI vs VSI rehberleri her çifti ayrı ayrı ele alır.
Üç Tipik Konkasör Tesisi Devresi
Sert kaya taş ocağı
Izgaralı besleyici → çeneli konkasör → elek → konik konkasör → elek → tersiyer konik konkasör veya VSI. Çeneli kırıcı, beslemenin en iri ve en kirli olduğu primer kademede aşınmayı üstlenir; konik kırıcılar hem küçültmeyi hem şekillendirmeyi yapar. Tesis mekanik kum satıyorsa ya da sıkı bir şekil indeksi tutturması gerekiyorsa sona bir VSI eklenir.
Kireçtaşı ocağı
Ön elemeli besleyici → primer darbeli konkasör → elek → sekonder darbeli konkasör → tersiyer darbeli konkasör → son elekler. Yaklaşık 200 MPa'nın altındaki ve silikası düşük kayada darbeyle kırma, basınca göre daha yüksek kırma oranı ve daha iyi şekil verir; bu yüzden tesisin tamamı tek bir kırıcı ailesinden kurulabilir.
Geri dönüşüm ve mekanik kum
Besleyici → primer darbeli konkasör → metal dedektörü ve elek → sekonder darbeli veya konik konkasör → VSI → yıkama. Yıkım betonu ve asfalt kolay kırılır ama donatı taşır; bu yüzden hidrolik darbe plakası ayarı ve hidrolik aşırı yük boşaltması, ham kapasiteden daha çok önem taşır. Tesis kum üretiyorsa şekillendirmeyi VSI yapar, ince malzemeyi yıkama alır.