Kimler için: plentmiks temel üreten veya şartnamesini hazırlayan yükleniciler, taş ocağı işletmecileri ve yol mühendisleri için malzeme şartları, karıştırma süreci ve tesis hakkında tek bir başvuru kaynağı. Hindistan'da bu malzemenin adı wet mix macadam (WMM)'dir; bu rehberdeki sayısal değerler, WMM teriminin geldiği Hindistan MoRTH şartnamesinden örnek olarak alınmıştır. Bölgesel karşılıklar tablosu diğer ülkelerdeki eşdeğer malzemeleri gösterir. Türkiye'de plentmiks temel, Karayolları Genel Müdürlüğü'nün (KGM) Karayolları Teknik Şartnamesi'ne göre üretilir.
Plentmiks Temel (PMT) Nedir?
Plentmiks temel (Hindistan'da wet mix macadam, WMM), iyi derecelendirilmiş kırılmış agrega ve taş tozunun bir tesiste optimum su muhtevasına kadar suyla karıştırılması, ardından tabakalar halinde serilip sıkıştırılmasıyla oluşturulan bir temel veya alt temel tabakasıdır. Her ton tesisten harmanlanmış ve ıslatılmış olarak çıktığı için tabaka, önce iri agreganın serildiği, ince malzeme ile suyun ise yolda işlendiği su bağlayıcılı makadama (WBM) göre çok daha homojendir.
Plentmiks temel; otoyollarda, ekspres yollarda, havalimanı pistlerinde, limanlarda ve ağır yük sahalarında bitümlü veya beton kaplamanın altında yer alır. Trafik yüklerini alttaki tabakalara yayar ve şartnameye uygun yapıldığında tekerlek izi oluşturmayan, çatlamayan yoğun ve stabil bir platform sağlar.
Aynı malzemenin diğer adları
| Bölge | Malzeme | Tipik şartname |
|---|---|---|
| Hindistan | Wet mix macadam (WMM) | MoRTH Bölüm 400, Madde 406 |
| Birleşik Krallık | Type 1 bağlayıcısız karışım | Specification for Highway Works, Series 800 |
| Amerika Birleşik Devletleri | Granüler agrega temel (GAB) | ASTM D2940 ve eyalet DOT şartnameleri |
| Avrupa Birliği | Temel ve alt temel için bağlayıcısız karışım | EN 13285 |
| İspanya | Zahorra artificial | PG-3, Madde 510 |
| Fransa | Grave non traitée (GNT) | NF EN 13285 |
| Rusya ve BDT | Kırmataş–kum karışımı (ЩПС) | GOST 25607 |
Granülometri sınırları ve deney yöntemleri bu şartnameler arasında farklıdır; her zaman sözleşmenizdeki şartnameye göre çalışın. Türkiye'de aynı malzeme, KGM Karayolları Teknik Şartnamesi'nde plentmiks temel (PMT) olarak tanımlanır.
Malzeme Şartları: Hindistan MoRTH Örneği
Hindistan MoRTH şartnamesinin 406. maddesi sert, dayanıklı ve temiz kırılmış agrega ister; dayanım, tane şekli ve plastisite için sınırlar koyar. Başlıca şartlar şunlardır:
| Özellik | Şart | Deney |
|---|---|---|
| Agrega darbe değeri | En fazla %30 | IS 2386 Kısım 4 |
| Los Angeles aşınma değeri | En fazla %40 | IS 2386 Kısım 4 |
| Birleşik yassılık ve uzunluk indeksi | En fazla %30 | IS 2386 Kısım 1 |
| 425 µm'den geçen fraksiyonun plastisite indeksi | En fazla 6 | IS 2720 Kısım 5 |
Granülometri
WMM, en büyük tane boyutu 53 mm olan tek bir granülometri kullanır. 406. madde için yaygın olarak yayımlanan zarf şöyledir:
| IS elek | Ağırlıkça geçen yüzde |
|---|---|
| 53 mm | 100 |
| 45 mm | 95–100 |
| 22,4 mm | 60–80 |
| 11,2 mm | 40–60 |
| 4,75 mm | 25–40 |
| 2,36 mm | 15–30 |
| 600 µm | 8–22 |
| 75 µm | 0–5 (bazı baskılar 8'e kadar izin verir) |
Karışımı tasarlamadan önce sınırları sözleşmenizde belirtilen MoRTH baskısıyla doğrulayın. Türkiye'deki projelerde KGM Karayolları Teknik Şartnamesi'nin plentmiks temel granülometrisi esas alınır.
Çoğu kırma tesisi bu granülometriyi tek bir stok olarak üretemez. Plentmiks temel üç veya dört ayrı fraksiyondan harmanlanır; örneğin 40–20 mm, 20–10 mm, 10–5 mm ve 5–0 mm taş tozu. Bu yüzden mekanik plentte her fraksiyon için bir besleme bunkeri ve bir dozaj bandı bulunur.
Plentmiks Temel, Su Bağlayıcılı Makadam ve Granüler Alt Temel
| Plentmiks temel (PMT / WMM) | Su bağlayıcılı makadam (WBM) | Granüler alt temel (GSB) | |
|---|---|---|---|
| Tabaka | Temel, bazen alt temel | Temel veya alt temel | Alt temel, taban zemini üzerinde |
| Üretim şekli | Karıştırma tesisinde harmanlanır ve ıslatılır | Taş, ince malzeme ve su sahada işlenir | Granülometrisi ayarlı malzeme, tesiste veya sahada karıştırılır |
| Ana görev | Kaplamanın altında yoğun ve stabil temel | Düşük trafikli yollarda temel | Yük dağıtımı ve drenaj |
| Şartname (Hindistan) | MoRTH Madde 406 | MoRTH Madde 404 | MoRTH Madde 401 |
| Kalite kontrolü | Tutarlı: sabit karışım ve nem | Sahadaki işçiliğe bağlı | Kaynağa ve karıştırmaya bağlı |
Yükleniciler su bağlayıcılı makadamdan plentmiks temele geçer; çünkü tesiste karıştırılan tabaka finişerle serilebilir, daha az silindir geçişiyle sıkışır ve yoğunluk deneylerini daha güvenilir biçimde geçer. Aynı mekanik plent, alttaki tabaka için farklı bir karışımla genellikle plentmiks alt temeli (PMAT) de üretir.
Nem, Karışım Tasarımı ve Sıkıştırma
Laboratuvar önce harmanlanmış agreganın maksimum kuru yoğunluğunu ve optimum su muhtevasını modifiye Proctor deneyiyle (IS 2720 Kısım 8) belirler. Tesis ardından optimum su muhtevasına ulaşacak kadar su ekler ve sıcak, rüzgârlı günlerde taşıma ve serim sırasındaki buharlaşma için küçük bir pay bırakır.
- Fazla kuru: tabaka yoğunluğa ulaşmaz, ince malzeme taştan ayrılır ve yüzey dağılır.
- Fazla ıslak: karışım silindir altında yaylanır, dayanımını kaybeder ve bir sonraki tabakayı kabul etmesi uzar.
- Sıkıştırma hedefi: laboratuvardaki maksimum kuru yoğunluğun %98'i; sahada yoğunluk deneyleriyle kontrol edilir.
- Tabaka kalınlığı: titreşimli silindir kullanıldığında sıkışmış halde en az 75 mm, en fazla 200 mm.
Mekanik Plent Nasıl Çalışır
Plentmiks tesisi veya WMM tesisi olarak da anılan mekanik plent, sürekli çalışan bir karıştırıcıdır. MoRTH, malzemenin pugmill veya tava tipi karıştırıcıda zorlamalı olarak karıştırılmasını ister; yüksek kapasiteli tesisler, şarjlar arasında durmadan sürekli karıştırdığı için çift milli pugmill kullanır.
- Besleme ve dozaj: her agrega fraksiyonu kendi bunkerinde durur; bunkerin altındaki dozaj bandı malzemeyi reçete oranında toplama konveyörüne çeker.
- Gerektiğinde bağlayıcı ekleme: çimento bağlayıcılı granüler temel için çimento silosunun altındaki helezonlu besleyici agrega akışına çimento ekler. Normal plentmiks temel bağlayıcı gerektirmez.
- Su ekleme: bir pompa karıştırıcının içindeki sprey çubuğunu besler ve su debisi optimum su muhtevasına göre ayarlanır.
- Karıştırma: zıt yönlerde dönen iki kürekli mil, malzeme tekne boyunca ilerlerken onu homojen ve ıslatılmış bir karışım haline getirir.
- Depolama ve yükleme: karışım, karıştırıcıyı durdurmadan kamyon yükleyen bir tampon bunkere veya siloya boşalır; kumanda kabini besleme hızlarını, su debisini ve motor yüklerini gösterir.
GELEN MP mekanik plent tesisleri bu şekilde üretilir: dozaj bantlı en az üç besleme bunkeri, iç sprey çubuğu, opsiyonel bağlayıcı beslemesi ve anlık izleme ile 300–400 t/s ve 450–550 t/s boyutlarında.
Ne Kadar Kapasiteye İhtiyacınız Var?
Tesisi serim hızına göre boyutlandırın, tersini değil. Bir örnek:
- Yol genişliği 7 m, sıkışmış tabaka 0,20 m, vardiya başına 1 km tabaka hedefi: 7 × 0,20 × 1.000 = 1.400 m³ sıkışmış malzeme.
- Yaklaşık 2,25 t/m³ sıkışmış yoğunlukta bu, kabaca 3.150 t eder.
- Yaklaşık 7 verimli saati olan 8 saatlik bir vardiyada: 3.150 ÷ 7 ≈ 450 t/s.
Bekleyen kamyonlar, su ayarı ve daha geniş kesimler için pay bırakın; finişer ve silindir filosunu da aynı hıza göre planlayın. Kapasitesinin çok altında çalışan bir tesis enerji israf eder; sınırında çalışan bir tesis ise finişeri bekletir.
- Karışımdaki her fraksiyon için yeterli besleme bunkeri ve ayarlamalar için bir yedek bunker
- Üretimden önce her malzeme için kalibre edilmiş dozaj bantları
- Projedeki en kuru agrega ve en sıcak hava için boyutlandırılmış su dozajı
- Karıştırıcı çalışmaya devam ederken kamyonların yüklenebilmesi için tampon bunker veya silo
- Birçok projeyi besleyen taş ocağı için sabit tesis; uzun bir otoyol boyunca ilerlemek için mobil tesis
Plentmiks Temelde Sık Görülen Sorunlar ve Nedenleri
| Sorun | Olası neden | Yapılması gereken |
|---|---|---|
| Yoğunluk deneyleri başarısız | Nem optimum su muhtevasından sapmış, granülometri bozuk veya tabaka fazla kalın | Optimum su muhtevasını, karışımı ve tabaka kalınlığını yeniden kontrol edin; silindir geçişi ekleyin |
| Taş ve ince malzeme ayrışıyor | Kuru karışım, kamyonlara yüksekten serbest düşüş, kötü stoklama | Nemi optimumda tutun, tampon bunker kullanın, stokları katmanlar halinde oluşturun |
| Karışım gün içinde kayıyor | Dozaj bantlarının kalibrasyonu bozulmuş veya bir bunker boşalıyor | Bantları kalibre edin, bunkerleri dolu tutun, besleme hızlarını izleyin |
| Silindirden sonra yüzey dağılıyor | Karışım taşıma sırasında kurumuş | Kamyonların üstünü örtün, taşıma süresini kısaltın, buharlaşma payı bırakın |
| Silindir altında yumuşak bölgeler | Fazla su veya plastik ince malzeme | Suyu azaltın; taş tozunun plastisite indeksini kontrol edin |